:: صفحه‌ی اول     :: درباره‌ی ما     :: تماس با ما
دوشنبه، ۲۸ مرداد ۱۳۹۸
:: English Section
P اخبار
نگاهی به مصوبه اخیر مجلس در مورد تدوين ضوابط و مقررات و ترويج الگوهاي معماري و شهرسازي اسلامي ـ ايراني

نمايندگان مجلس، در حالی شوراي عالي شهرسازي و معماري را موظف به تدوين ضوابط و مقررات و ترويج الگوهاي معماري و شهرسازي اسلامي ـ ايراني کردند که با پيشنهاد نيره اخوان بيطرف نماينده اصفهان مبني بر بازگشت ماده 152 لايحه برنامه که در کميسيون تلفيق حذف شده با 38 راي موافق، 73 راي مخالف و 22 راي ممتنع از مجموع 205 نماينده حاضر در صحن مخالفت کردند.
در ماده 152 لايحه برنامه آمده بود: کليه مالکان و سازندگان موظفند نسبت به رعايت اصول معماري ايراني ـ اسلامي (معماري بومي) در طراحي و ساخت نماي ساختمان هاي خود براساس ضوابط و مقرراتي که تا پايان سال دوم برنامه پنجم به تصويب شوراي معماري ايراني ـ اسلامي مي رسد اقدام نمايند.
در تبصره اين ماده نيز آمده بود:در صورت عدم رعايت ضوابط و مقررات موضوع اين ماده شهرداري مکلف است به هزينه متخلف نسبت به اصلاح نماي ساختمان اقدام و مطالبات را طبق مقررات شهرداري وصول نمايد.

مجلس تنها شوراي عالي شهرسازي و معماري را موظف کرد به منظور تدوين و ترويج الگوهاي معماري و شهرسازي اسلامي- ايراني، با تشكيل كارگروهي مركب از نمايندگان دستگاههاي ذي‌ربط و صاحبنظران و متخصصان رشته هاي معماري، شهرسازي و حوزوي نسبت به انجام پژوهش هاي كاربردي، سياستگذاري، تدوين ضوابط و مقررات و ترويج الگوهاي مورد نظر اقدام كند.
بر اساس تبصره يک اين ماده نيز آمده است، مصوبات شوراي فوق براي كليه دستگاههاي اجرائي، شوراهاي اسلامي شهر و روستا و كليه مالكان و سازندگان لازم الاجرا است.
همچنين در تبصره 2 اين ماده وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و ساير دستگاههاي آموزشي موظف شدند، بر اساس توصيه‌هاي شوراي عالي شهرسازي و معماري نسبت به بازنگري سرفصل ها و محتواي دروس مربوطه اقدام نمايند.
همچنين ضوابط و تهيه طرح هاي مناسب سازي ساختمان ها و فضاهاي شهري و روستايي براي معلولين جسمي ـ حرکتي بررسي و تدوين مي شود.

نگاهی به گذشته نه چندان دور

نگاهی به رویکرد هویت گرای دینی/ملی در عرصه اندیشه معاصر معماری ایران نشان می دهد، حدود 15 سال پیش، بنا به پیشنهاد وزارت مسكن و شهرسازی و پیرو رهنمودهای مقام معظم رهبری در مورد ضرورت رعایت اصول و ارزش های اسلامی در طرح های شهرسازی و معماری و همچنین تأكید معظم له در بندهای 10 و 12 منشور اقامه نماز، در تاریخ 2/7/1375 خورشیدی شورای عالی شهرسازی و معماری وقت کشور تصویب و مقرر نمود حوزه معاونت شهرسازي و معماري وزارت مسكن و شهرسازي مطالعه مستمر درباره شهرها و معماري اسلامي گذشته و حال ايران و جهان به منظور دسترسي به اصول و ارزش‌هاي حاكم بر ساختار آنها و تطبيق اين اصول با دانش نوين بشري و دستيابي به ارزش ها و اصول طراحي جديد شهري و معماري به انجام رساند و ظرف همان سال (1375) اصول و ضوابط طراحي شهري و همچنين اصول ضوابط معماري ساخت و ساز بناها براساس معيارها و ارزش هاي اسلامي با هدف رشد و اعتلاي طراحي شهري و معماري اسلامي و ايراني تهيه و به تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران برسد....
اين اصول و ضوابط قرار بود پس از تصويب شوراي عالي شهرسازي از سوي كليه مهندسان مشاور و مهندسان داراي پروانه فعاليتهاي مهندسي در تهيه طرح‌هاي جامع، تفصيلي و هادي، تهيه طرح‌هاي شهرك سازي و طراحي بناها اعم از مسكوني، خدماتي، عمومي، اداري و تجاري لازم‌الرعايه باشد.
بعد ها بعد از قریب 10 سال از مطرح شدن موضوع، «پيروز حناچي» معاون شهرسازي و معماري وزارت مسكن و شهرسازي دولت وقت، در مصاحبه‌ای که در آخرین روز‌های تصدی امر با یک پایگاه اطلاع رسانی تحت عنوان «هويت، با ايجاد شهرهاي اسلامي باز نمي‌گردد!» به طور ضمنی به ناموفق بودنش در این عرصه سخن گفت و پیچیدگی‌های موضوع را بهانه قرار داد، در خبر دیگری نیز که همان زمان منتشر شد با عنوان «طرح شهر اسلامي به اهداف كاربردي نزديك نشد» از زبان «مليحه احمدي» معاون وقت امور طرح‌ها و دبيرخانه شوراي عالي شهرسازي، ‌خواندیم، «پيش‌بيني كارشناسان درباره نتايج مطالعات، هميشه درست نيست و گاهي كارشناسان در خلال مطالعه به نتايج ديگري نسبت به آنچه كه پيش‌بيني شده است، مي‌رسند.... هر چند اين طرح به طرحي كاربردي تبديل نشد اما مطالعه‌اي بنيادي براي تدريس در سطح دكتري به شمار مي‌آيد. نحوه مطالعه و منابع هر طرح در رسيدن به اهداف كاربردي بسيار موثر است با اين حال برخي طرح‌ها جنبه كاربردي پيدا نمي‌كنند.»....
ظاهرا 10 سال مطالعه و فعالیت در آن زمان برای دست یابی به نتایج کاربردی در عرصه شهر اسلامی و جامه عمل پوشاندن به تاکیدات مقام معظم رهبری کافی نبود و البته نتیجه عکس نیز حاصل شد. نهایتا در آن زمان چندان معلوم نشد قرار است سرنوشت این مصوبه به کجا بیانجامد....

در حوزه ساخت چه اتفاقی در حال وقوع است؟
واقعیت این است که بسیاری از معماران چندان علاقه ای به مطرح شدن بحث خاب هویتی در جایگاه معماری ایرانی/اسلامی ندارند؛ چندی پیش «داراب ديبا» مدرس معماری، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) با اشاره به غیر عملی بودن معماری اسلامی، تاکید کرد: «...امروز به‌جای معماری اسلامی می‌توانيم بگوييم معماری معاصر جوامع مسلمان يا معماری كشورهای اسلامی ولی آوردن قيد اسلامی به معماری حالت سياسی و تاريخی به اين مقوله می‌دهد. به اعتقاد اين طراح، به‌روزشدن معماری اسلامی امری لازم است و عملی‌شدن آن با مشكلاتی كه وجود دارد تقريباً غيرممكن است...».
اخیرا مشرق نیوز طی گزارشی به بررسی طرح بحث برانگیز مسجد در حال ساخت امام رضا (ع) واقع در تقاطع خیابان انقلاب اسلامی با خیابان شهید نامجو، پرداخت و درحالی که مراحل ساخت آن رو به پایان است، سبک معماری مسجد امام رضا (ع) با جوهره عملکرد مسجد در منافات دید.
دکتر حسن بلخاری از اندیشمندان حوزه هنر اسلامی نیز اخیرا اشراره کرد حتی مساجد در حال فاصله گرفتن از معماری اسلامی هستند. ظاهرا اشاره وی به تغییراتی است که اخیرا توسط مهندسان مشاور حرکت سیال به مدیریت رضا دانشمیر در طرح قبلی مسجد مسجد جامع وليعصر(عج) در مجاورت تئاتر شهر به طراحی عبدالحميد نقره كار داده شده است. دانشمیر در مصاحبه ای با روزنامه شرق در مورد چگونگی موفقیت خود در قانع کردن مسولین در حذف طرح نقره کار گفته است: دانشمیر با اشاره به طرح مصوب قبلی مسجد و نحوه تصویب طرح خود اضافه می کند: "اول خواستیم ایده را از وضع موجود برداشت کنیم که دیدیم وضع موجود غلط است. بنابراین وضع موجود را کات کردم... بعد از آن رفتیم با سازمان های امور مساجد و آدم های مختلفی که می بایست تصمیم گیری می کردند، مواجه شدیم. آن ها خوب، اولش موافق نبودند. یعنی هضمش براشان سخت بود و مرتب می گفتند این چیست؟ و مخالفت می کردند. البته خوب، من هم مقاومت می کردم. خوشبختانه بعد، قبول شد و کارمان ادامه پیدا کرد...".
دشوار است نپذیریم جریان هایی در کشور چندان موافق نگاه ایرانی/اسلامی به معماری حتی در فضاهایی چون مسجد، نیستند و چالشی بین دو رویکرد در جریان است.
رضا دانشمیر و طرح او برای مسجد ولی عصر عجرضا دانشمیر که ظاهرا طرف قرارداد جدید شرکت توسعه فضا های فرهنگی برای طراحی جدید مسجدجامع وليعصر(عج)است در مصاحبه اخیر خود با روزنامه شرق با عنوان "ریسک می کنم و البته تاوان می دهم" با اشاره به این طرح می گوید: "پروژه ی دیگری - که مربوط به همین اواخر هم هست - مسجد ولی عصر است. پروژه ی مهمی ست. قصه ی مفصلی دارد؛ پایین تاتر شهر یک قطعه زمینی بوده که قرار بوده آن جا مسجدی ساخته شود - ظاهرا از قبل از انقلاب هم برنامه اش این طور بوده است. مدت ها متروک بوده و به عنوان پارکینک استفاده می شده تا بعدها که باز مقرر شده این جا مسجدی ساخته بشود. مشاوری آمده بود و مسجد خیلی بزرگ و کلاسیکی را آن جا پیش بینی کرده بود که با خود ساختمان تاتر شهر تناسب نداشت. ارتفاعش به اندازه ی گنبد سلطانیه بود؛ 52 متر (تاتر شهر حدودا 20 متر است) بنابراین، هنرمندان اعتراض کرده بودند که این ساختمان بزرگ است و تعادل ندارد و باید این طرح عوض شود. پروژه یک مدتی متوقف شده بود. کارفرمای پروژه - همان کسی ست که ما سینما ملت را برایش طراحی کردیم - زمانی که پروژه ی سینما در حال اتمام بود، آمد و از من خواست که کمک کنم تا این پروژه از این حالت بی تکلیفی، دربیاید....".
طرح منتشر شده توسط روزنامه جمهوری اسلامی و تصویر حجت‏الاسلام ميرحيدر جعفري امام جماعت مسجدجامع و مدير مجتمع فرهنگي وليعصر(عج)جالب اینجاست آنچه دانشمیر "بلاتکلیفی" می خواند در اصل طرحی است که روزنامه جمهوری اسلامی در خبر اخیر خود با عنوان "روياي ساخت مسجد جامع وليعصر(عج) به حقيقت پيوست" از این مسجد ارائه می دهد که منطبق بر الگوهای ایرانی/اسلامی است، و البته طرحی که به قول حجت‏الاسلام ميرحيدر جعفري امام جماعت مسجد و مدير مجتمع فرهنگي وليعصر(عج) "نقشه اين مسجد تصويب شده است. اين نقشه بيش از يك سال طراحي آن طول كشيد. عمليات ساختماني آن شروع شد و هم اكنون هم ادامه دارد. براساس نقشه اوليه كارساخت شروع شده است.... زمين اين مسجد 5000 متر است. بناي اين مسجد 34000 متر است. روي مسجد هيچ بنايي ساخته نمي‏شود.".

تغییرات طرح اصلی مسجد توسط رضا دانشمیر

و در نهایت
سوالی که بار دیگر از جانب بعضی منتقدان مطرح می شود این است که علارغم فعالیت هایی که اینروزها توسط گروهی از مدیران شهری در راستای تحقق بخشی به هویت ملی و اعتقادی صورت می گیرد آیا جهت گیری عمومی سایر گروه های دست اندرکار و بعضا بسیار تاثیر گزار در عرصه شکل دهی فضای مصنوع نیز در این راستا است؟
آیا سیاستی جامع در راستای شکل گیری یک معماری ملی منشعب از ارزشهای فرهنگی و اعتقادی عمومی تعقیب می شود؟ آیا در جهت تدوین معیارهایی الزام آور در این راستا تلاشی صورت می گیرد؟ ...و بسیاری از این دست سوالات که چه بسا پاسخ به آنها آینده ای هویت مند و اصیل را برای معماری معاصر ایران رقم زند.
شاید این بار و با مصوبه مجلس این رویکرد تدوین گشته، نهادی جهت نظارت نهایی در انطباق طرح ها با منویات رهنمودهای مقام معظم رهبری در مورد ضرورت رعایت اصول و ارزش های ایرانی و اسلامی در طرح های شهرسازی و معماری تاسیس شود تا نظر نهایی را در حوزه طرح های نهایی ارائه کند.

P تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات در رشته کارشناسی ارشد شهرسازی دانشجو می پذیرد
 مسترکلاس تخصصی ژورنالیسم در حوزه شهر و معماری